Phân tích cơ bản nhập môn

Từ đầu Chặng 2 tới giờ, mình toàn nhìn vào biểu đồ. Nhưng đằng sau mỗi mã cổ phiếu là một doanh nghiệp thật — có cửa hàng, có nhân viên, có khoản nợ phải trả. Đằng sau mỗi đồng coin là một dự án, có (hoặc không có) sản phẩm thật.

Bài này không biến bạn thành chuyên gia phân tích tài chính. Mục tiêu nhỏ hơn: đọc được 5 con số cơ bản để không mua phải “căn nhà mục móng” chỉ vì biểu đồ đẹp.

Giải thích

Năm con số của một doanh nghiệp

• Doanh thu — tổng tiền bán hàng thu về. Như tiền bán phở cả năm của một tiệm, chưa trừ gì.
• Lợi nhuận sau thuế (LNST, còn gọi lợi nhuận ròng) — phần còn lại sau khi trừ hết chi phí, lãi vay và thuế. Đây mới là tiền thật sự “của chủ”.
• EPS (Earnings Per Share — lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) = LNST ÷ số cổ phiếu đang lưu hành. Mỗi cổ phiếu bạn cầm “làm ra” bao nhiêu đồng lợi nhuận một năm.
• P/E (Price/Earnings) = Giá cổ phiếu ÷ EPS. Bạn đang trả bao nhiêu đồng cho mỗi 1 đồng lợi nhuận hằng năm.
• Nợ vay — tiền doanh nghiệp đi vay ngân hàng hoặc phát hành trái phiếu, phải trả lãi đều đặn dù làm ăn tốt hay xấu. Hay được so với vốn chủ sở hữu (phần tài sản thuộc về cổ đông).

Một cách hiểu P/E dễ nhớ: mua lại một tiệm phở lãi 100 triệu mỗi năm với giá 1,5 tỷ là P/E = 15 — nếu lợi nhuận giữ nguyên, khoảng 15 năm bạn mới thu đủ vốn. P/E cao nghĩa là thị trường đang kỳ vọng lợi nhuận sẽ còn tăng; P/E thấp có thể là rẻ thật, hoặc là thị trường đang lo lợi nhuận sắp giảm.

  Doanh thu                         1.000
  − Giá vốn, chi phí bán hàng,
    chi phí quản lý                  −840
  ─────────────────────────────────────────
  = Lợi nhuận trước lãi vay & thuế    160
  − Lãi vay (nợ 600 × 10%/năm)        −60
  ─────────────────────────────────────────
  = Lợi nhuận trước thuế              100
  − Thuế thu nhập doanh nghiệp 20%    −20
  ─────────────────────────────────────────
  = Lợi nhuận sau thuế                 80
  ÷ 40 triệu cổ phiếu
  = EPS                           2.000đ/cp

Với crypto: tokenomics và lịch unlock

Phần lớn đồng coin không có doanh thu hay lợi nhuận để tính P/E. Thay vào đó, người mới cần hiểu tokenomics — “kinh tế học của token”: có bao nhiêu token, ai đang nắm, và khi nào token mới được tung ra thị trường.

• Lượng lưu hành (circulating supply) — số token đang được giao dịch tự do.
• Tổng cung / cung tối đa (total / max supply) — số token sẽ tồn tại khi mọi thứ được mở khóa.
• Vốn hóa (market cap) = giá × lượng lưu hành. FDV (Fully Diluted Valuation — định giá pha loãng hoàn toàn) = giá × tổng cung.
• Unlock (mở khóa) — token của đội ngũ, quỹ đầu tư thường bị khóa và mở dần theo lịch. Khi một đợt lớn được mở, nguồn cung bán ra có thể tăng mạnh.
• Câu hỏi quan trọng nhất: dự án làm gì thật? Có người dùng thật, có thu phí thật không — hay chỉ có cộng đồng hô hào giá?

Cơ bản và kỹ thuật dùng cùng nhau thế nào?

Một cách làm phổ biến cho người mới: dùng phân tích cơ bản để chọn thứ đáng theo dõi (doanh nghiệp có lãi, nợ không quá cao; dự án có sản phẩm thật), rồi dùng phân tích kỹ thuật để chọn thời điểm và đặt stop loss.

Và một điều về rủi ro: ngày ra báo cáo tài chính hay ngày unlock lớn là những sự kiện có thể khiến giá nhảy mạnh, thậm chí mở cửa vượt qua stop loss của bạn (gọi là gap). Luôn kiểm tra lịch sự kiện trước khi vào lệnh.