Bài 4.3: Nhật ký giao dịch — LetTrade

Hỏi một người mới “tháng rồi bạn trade thế nào?”, câu trả lời thường là: “Cũng được, hơi lỗ tí.” Hỏi tiếp “thua vì sao?” — “Chắc tại thị trường xấu.”

Không phải họ nói dối. Họ thật sự không biết. Trí nhớ con người rất giỏi quên những lệnh ngớ ngẩn và nhớ mãi những lệnh mình đoán trúng. Ý chính của bài này: thứ gì không được ghi lại thì không sửa được.

Giải thích

Nhật ký giao dịch (trading journal) là một bảng ghi lại mọi lệnh — kể cả lệnh demo, kể cả lệnh bạn xấu hổ. Một bảng Google Sheets hoặc Excel là đủ, không cần phần mềm xịn.

Các cột gợi ý:

Cột	Ghi gì	Vì sao cần
Ngày, Mã, Mua/Bán	Thông tin cơ bản	Để tìm lại lệnh
Setup	A, B, C…	Biết setup nào hiệu quả
Giá vào, Cắt lỗ, Chốt lời, Khối lượng	Theo kế hoạch lúc vào	So kế hoạch với thực tế
Kết quả (R)	Lời/lỗ tính bằng R	So sánh được mọi lệnh với nhau
Đúng kế hoạch?	Có / Không	Cột quan trọng nhất
Cảm xúc	Bình tĩnh, sợ lỡ, muốn gỡ…	Thấy cảm xúc nào đi kèm lệnh thua
Ảnh chụp	Link ảnh biểu đồ lúc vào và lúc thoát	Nhìn lại bằng mắt
Bài học	Một câu ngắn	Thứ bạn mang sang tuần sau

Vì sao ghi bằng R?

R là số tiền bạn chấp nhận mất trong một lệnh (khoảng cách từ giá vào tới cắt lỗ, nhân khối lượng). Lệnh chạm cắt lỗ = −1R; lệnh lời gấp đôi số đó = +2R.

Ghi bằng R giúp bạn so sánh lệnh hôm nay (vốn 50 triệu) với lệnh ba tháng sau (vốn 80 triệu), hay lệnh cổ phiếu với lệnh crypto. Nó cũng giúp bạn bớt dính cảm xúc vào con số tiền: “−1R” nghe như một khoản chi phí kinh doanh bình thường, còn “−500 nghìn” nghe như mất nửa tháng tiền chợ.

Công thức cho lệnh mua: Kết quả (R) = (Giá thoát − Giá vào) ÷ (Giá vào − Cắt lỗ). Ví dụ vào 25.200đ, cắt lỗ 24.300đ, thoát ở 26.100đ → 900 ÷ 900 = +1R.

Ngày   Mã    Setup  Vào     SL      Thoát   KQ(R)  Đúng KH?  Cảm xúc    Bài học
03/03  CP X  A      25,2    24,3    27,0    +2,0   Có        Bình tĩnh  Kiên nhẫn chờ TP
05/03  BTC   A      61.000  59.800  59.800  −1,0   Có        Bình tĩnh  Lệnh đúng, thua bình thường
06/03  CP Y  —      30,5    29,5    31,0    +0,5   Không     Sợ lỡ      Mua đuổi, không có setup

Minh họa Ba dòng nhật ký mẫu. Dòng thứ ba thắng nhưng không đúng kế hoạch — nhật ký sẽ không để bạn quên chuyện đó.

Ghi khi nào?

Ngay khi vào lệnh (lý do, cảm xúc, ảnh chụp), và ngay khi thoát lệnh (kết quả, bài học). Đừng để cuối tuần ghi theo trí nhớ — đến lúc đó, lệnh ngớ ngẩn nhất đã kịp được bộ não “sửa lại” cho đỡ ngớ ngẩn.

Ví dụ bằng số

Đây là bản tóm tắt 20 lệnh demo của Minh sau một tháng, mỗi R = 500.000đ:

Số lệnh: 20
Thắng / thua: 8 / 12
Tỷ lệ thắng: 8 ÷ 20: 40%
Lời trung bình: +15R ÷ 8: ≈ +1,88R
Lỗ trung bình: −14R ÷ 12: ≈ −1,17R
Tổng kết quả: +15R − 14R: +1R = +500.000đ
Kỳ vọng mỗi lệnh: +1R ÷ 20: +0,05R

Nhìn tổng thì Minh có lãi, nhưng rất mỏng. Câu hỏi đáng giá hơn: tiền rò ra từ đâu?

Lọc theo cột Đúng kế hoạch?, bức tranh khác hẳn:

	Số lệnh	Thắng – thua	Tổng	Kỳ vọng
Đúng kế hoạch	15	7 thắng (+2R mỗi lệnh) – 8 thua (−1R)	+6R	+0,4R/lệnh
Phá kế hoạch	5	1 thắng (+1R) – 4 thua (−2R, −1,5R, −1,5R, −1R)	−5R	−1R/lệnh

Năm lệnh phá kế hoạch — dời cắt lỗ, mua đuổi — đã ăn mất 5R trong 6R mà 15 lệnh kỷ luật kiếm được. Tính ra tiền: 15 lệnh đúng kế hoạch lời 3.000.000đ, 5 lệnh còn lại lấy đi 2.500.000đ. Không có nhật ký, Minh sẽ kết luận “setup này lời ít quá, đổi setup khác”. Có nhật ký, Minh biết setup không có vấn đề — thói quen dời cắt lỗ mới là vấn đề.

Thử trả lời Vì sao nên ghi kết quả bằng R thay vì chỉ ghi số tiền lời/lỗ? Xem đáp án

Vì R cho phép so sánh công bằng giữa các lệnh có khối lượng khác nhau, vốn khác nhau, thị trường khác nhau. Lệnh lỗ 1 triệu với vốn 100 triệu và lệnh lỗ 500 nghìn với vốn 50 triệu đều là −1R — cùng một chất lượng thực thi. Ngoài ra, R còn lộ ra ngay những lệnh lỗ hơn 1R: dấu hiệu bạn đã dời hoặc bỏ cắt lỗ.

Sai lầm hay gặp

Chỉ ghi lệnh thắng, “quên” lệnh thua. Nhật ký đẹp mà không thật thì vô dụng. Lệnh xấu hổ nhất thường là lệnh dạy bạn nhiều nhất.
Ghi rất chăm nhưng không bao giờ đọc lại. Nhật ký chỉ có giá trị khi bạn ngồi xuống tổng kết — mỗi Chủ nhật, như trong kế hoạch.
Bỏ cột cảm xúc và cột đúng kế hoạch. Đó là hai cột trả lời câu “mình thua vì công thức hay vì chính mình”.

Thực hành ngay

Google Sheets + trợ lý AI ≈ 30 phút

Tạo một Google Sheets mới với các cột trong bảng ở trên. Đặt tên trang tính là “Nhật ký”.
Thêm cột công thức cho Kết quả (R). Ví dụ nếu Giá vào ở cột E, Cắt lỗ ở cột F, Giá thoát ở cột H: =(H2-E2)/(E2-F2) (cho lệnh mua).
Ghi lại 3–5 lệnh gần nhất của bạn (thật hoặc demo). Chưa có lệnh nào? Dùng 5 ví dụ setup bạn tìm được ở bài 4.1 như lệnh giả định.
Khi đủ khoảng 20 lệnh, dán bảng vào ChatGPT/Claude với câu: “Đây là nhật ký 20 lệnh gần nhất của mình. Tính tỷ lệ thắng, R trung bình, kỳ vọng, và chỉ ra lỗi lặp lại.” Nhớ tự kiểm tra lại phép tính — AI có thể tính sai. Xem thêm gợi ý tool ở trang phần mềm & AI.

Tóm tắt

Nhật ký giao dịch là sổ khám bệnh: ghi mọi lệnh, kết quả bằng R, kèm cột “đúng kế hoạch?” và cảm xúc. Chỉ khi có số liệu, bạn mới tách được lỗi của công thức khỏi lỗi của chính mình. Bài tiếp theo: backtest — cách kiểm tra một setup trên dữ liệu quá khứ trước khi tốn một đồng nào.