Bài 1.3: Xu hướng — LetTrade

Nhìn một biểu đồ, câu hỏi đầu tiên không phải là “mua ở đâu”, mà là: giá đang đi về hướng nào? Trả lời được câu này, bạn đã loại bỏ được một nửa số lệnh tệ — những lệnh đi ngược dòng nước.

Tin tốt là để trả lời, bạn không cần chỉ báo phức tạp. Chỉ cần nhìn đỉnh và đáy.

Giải thích

Giá không bao giờ đi thẳng. Nó đi theo hình răng cưa, tạo ra các đỉnh (chỗ giá lên cao rồi quay xuống) và các đáy (chỗ giá xuống thấp rồi bật lên). Cách các đỉnh, đáy nối tiếp nhau cho biết xu hướng:

Xu hướng tăng: đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, và đáy sau cao hơn đáy trước.
Xu hướng giảm: đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước, và đáy sau thấp hơn đáy trước.
Đi ngang: giá dao động trong một “hộp”, đỉnh và đáy quanh quẩn ở cùng mức — chạm trần thì quay xuống, chạm sàn thì bật lên.

Chú ý chữ và. Đỉnh cao dần nhưng đáy lại thấp dần thì đó là thị trường đang giằng co, chưa phải xu hướng rõ ràng.

  XU HƯỚNG TĂNG         XU HƯỚNG GIẢM         ĐI NGANG

                                              ┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄ trần
              /\          /\                     /\    /\    /\
         /\  /  \        /  \  /\               /  \  /  \  /  \
    /\  /  \/                \/  \  /\         /    \/    \/    \
   /  \/                          \/  \       ┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄┄ sàn

  đỉnh ↑  đáy ↑         đỉnh ↓  đáy ↓         đỉnh, đáy quanh quẩn

Minh họa Ba trạng thái của thị trường. Hãy tập nhìn đỉnh và đáy trước, rồi mới nhìn tới bất cứ thứ gì khác.

Trên biểu đồ thật, răng cưa không đều đặn như vậy. Dưới đây là một xu hướng tăng với đường nối các đỉnh và đáy quan trọng:

Minh họa Một xu hướng tăng điển hình: mỗi đỉnh cao hơn đỉnh trước, mỗi đáy cao hơn đáy trước. Giữa các đỉnh là những nhịp điều chỉnh — các bậc nghỉ. Giá tính bằng nghìn đồng, số liệu minh họa.

Khi nào xu hướng bị nghi ngờ?

Trong xu hướng tăng, đáy gần nhất là chiếu nghỉ quan trọng nhất. Chừng nào giá còn giữ được trên nó, xu hướng vẫn còn. Khi giá đóng cửa dưới đáy gần nhất, chuỗi “đáy sau cao hơn đáy trước” bị phá — đó là dấu hiệu cảnh báo đầu tiên. Chưa chắc là đảo chiều, nhưng lý do để mua thuận xu hướng tăng đã yếu đi rất nhiều.

Chính vì vậy, đáy gần nhất cũng là chỗ tự nhiên để đặt stop loss cho lệnh mua: nếu giá xuống tới đó, câu chuyện “xu hướng tăng” mà bạn dựa vào đã sai.

“Xu hướng là bạn”

Đây là câu nói kinh điển của giới trade. Với người mới, giao dịch thuận xu hướng — mua trong xu hướng tăng, đứng ngoài hoặc chỉ quan sát trong xu hướng giảm — giúp bạn có dòng nước đẩy sau lưng. Bắt đáy trong xu hướng giảm giống như đứng giữa đường đỡ một con dao đang rơi.

Ví dụ bằng số

Dựa vào biểu đồ trên. Cây nến tạo Đáy 3 có giá thấp nhất khoảng 57.070đ và đóng cửa ở 58.400đ — giá đã bật lên khỏi bậc nghỉ. Giả sử (chỉ để học) bạn mua ở 58.400đ và đặt stop loss dưới Đáy 3, chừa một khoảng đệm, ở 56.800đ. Vốn 80 triệu, rủi ro 1%:

Rủi ro tối đa: 80.000.000đ × 1%: 800.000đ
Rủi ro mỗi cổ phiếu: 58.400 − 56.800: 1.600đ
Khối lượng: 800.000 ÷ 1.600: 500 cp (5 lô)
Giá trị lệnh: 500 × 58.400đ: 29.200.000đ
Lỗ tối đa nếu xu hướng bị phá: 500 × 1.600đ: 800.000đ (1% vốn)

Chưa tính phí, thuế và trượt giá. Stop loss nằm ở nơi câu chuyện xu hướng sai, không phải ở một con số tròn bạn 'chịu đau được'.

So sánh với việc mua ở giữa một nhịp tăng, ví dụ ở 61.200đ khi giá đang chạy lên Đỉnh 4. Đáy gần nhất vẫn là Đáy 3, stop loss vẫn ở 56.800đ, nhưng rủi ro mỗi cổ phiếu đã thành 4.400đ. Cùng 800.000đ rủi ro, bạn chỉ mua được 800.000 ÷ 4.400 ≈ 181 cp, làm tròn xuống còn 100 cp. Mua ở bậc nghỉ cho bạn khối lượng gấp 5 lần với cùng một mức rủi ro.

Thử trả lời Giá đang tăng, vừa tạo đỉnh mới ở 60.000đ. Đáy gần nhất trước đó là 57.500đ. Giá điều chỉnh xuống 58.000đ rồi bật lên lại. Xu hướng tăng còn không? Xem đáp án

Vẫn còn. Đáy mới ở 58.000đ cao hơn đáy cũ 57.500đ — vẫn đúng quy luật “đáy sau cao hơn đáy trước”. Đây là một bậc nghỉ bình thường trên cầu thang.

Nếu giá thủng xuống và đóng cửa dưới 57.500đ, lúc đó mới là dấu hiệu cảnh báo — và nếu bạn đang có lệnh mua, stop loss đặt dưới 57.500đ sẽ đưa bạn ra ngoài trước khi thiệt hại lớn hơn.

Sai lầm hay gặp

Bắt đáy trong xu hướng giảm vì thấy “rẻ rồi”. Giá đã giảm 30% vẫn có thể giảm thêm 30% nữa. Rẻ không phải là một tín hiệu.
Nhầm bậc nghỉ là đổi chiều. Bán vội ở mỗi nhịp điều chỉnh, rồi nhìn giá đi tiếp lên mà không có mình. Hãy nhìn đáy, đừng nhìn màu nến.
Vẽ xu hướng theo điều mình mong. Đang cầm hàng thì cố tìm đỉnh đáy cho ra “xu hướng tăng”. Hãy tự hỏi: nếu mình không cầm mã này, mình sẽ đọc biểu đồ thế nào?

Thực hành ngay

TradingView ≈ 15 phút

Mở TradingView, chọn một mã bất kỳ ở khung ngày, kéo để thấy khoảng 6 tháng gần nhất.
Tìm và đánh dấu 3–4 đỉnh rõ ràng và 3–4 đáy rõ ràng. Có thể dùng công cụ Path (đường gấp khúc) hoặc Trend Line để nối chúng thành hình răng cưa.
So sánh: đỉnh sau cao hơn hay thấp hơn đỉnh trước? Đáy sau thì sao? Kết luận: tăng, giảm hay đi ngang.
Làm lại với hai mã khác. Ít nhất một mã nên đang giảm, để mắt bạn quen với cả hai chiều.
Với mã đang tăng: đáy gần nhất ở đâu? Nếu mua ở giá hiện tại và đặt stop loss dưới đáy đó, rủi ro mỗi cổ phiếu là bao nhiêu phần trăm?

Tóm tắt

Xu hướng tăng là đỉnh cao dần và đáy cao dần; xu hướng giảm thì ngược lại; đi ngang là đỉnh đáy quanh quẩn trong một hộp. Nhịp điều chỉnh là bậc nghỉ, chỉ khi giá thủng đáy gần nhất thì xu hướng tăng mới bị nghi ngờ — và đó cũng là chỗ tự nhiên để đặt stop loss. Bài tiếp theo, mình sẽ học về hỗ trợ và kháng cự: những “sàn nhà” và “trần nhà” của giá.