Bài 3.5: Tính khối lượng lệnh (position sizing)

Đây là bài ghép mọi mảnh của Chặng 3 lại với nhau. Bạn đã có quy tắc 1–2% (mất tối đa bao nhiêu), đã biết đặt stop loss theo biểu đồ (sai ở đâu). Còn thiếu một câu: vậy mua bao nhiêu?

Người mới thường trả lời theo cảm giác: “mua 1.000 cổ cho chẵn”, “vào 0,1 lot thử xem”. Bài này thay cảm giác bằng một phép chia.

Giải thích

Công thức gốc

Số tiền rủi ro  = Vốn × % rủi ro
Rủi ro mỗi đơn vị = Giá vào − Giá cắt lỗ        (lệnh mua)
Khối lượng      = Số tiền rủi ro ÷ Rủi ro mỗi đơn vị

Thứ tự luôn là: chọn vị trí stop theo biểu đồ trước → rồi mới tính khối lượng. Không bao giờ chọn khối lượng trước rồi “nhích” stop cho vừa túi tiền — đó là cách đặt stop vào chỗ vô nghĩa.

Sau khi tính, còn ba bước kiểm tra:

Làm tròn xuống, không bao giờ làm tròn lên (cổ phiếu Việt Nam theo lô 100; crypto và forex theo bước khối lượng nhỏ nhất của sàn).
Giá trị lệnh có vượt quá tiền mặt bạn có không? Nếu có, mua tối đa bằng tiền mặt — không vay thêm.
Trừ hao phí, thuế và trượt giá — khoản lỗ thực tế thường nhỉnh hơn con số trên giấy một chút.

 ┌──────────────┐   ┌──────────────────┐   ┌───────────────────┐   ┌────────────────┐
 │ 1. Vốn × 1%  │ → │ 2. Khoảng cách   │ → │ 3. Chia:          │ → │ 4. Làm tròn    │
 │ = tiền rủi ro│   │ vào → stop       │   │ tiền rủi ro ÷     │   │ xuống, kiểm tra│
 │              │   │ (từ biểu đồ)     │   │ khoảng cách       │   │ tiền mặt, phí  │
 └──────────────┘   └──────────────────┘   └───────────────────┘   └────────────────┘

Minh họa Bốn bước tính khối lượng — giống nhau cho mọi thị trường, chỉ khác đơn vị (cổ phiếu, coin, lot).

Ví dụ 1 — Cổ phiếu Việt Nam

Vốn 100 triệu, rủi ro 1%. Mua ở 25.000đ, stop loss ở 23.500đ (dưới vùng hỗ trợ, như bài 3.3).

Số tiền rủi ro = 100.000.000 × 1%: 1.000.000đ
Rủi ro mỗi cổ phiếu = 25.000 − 23.500: 1.500đ
Khối lượng = 1.000.000 ÷ 1.500: ≈ 666 cp
Làm tròn xuống theo lô 100: 600 cp
Giá trị lệnh = 600 × 25.000: 15.000.000đ
Nếu chạm stop: 600 × 1.500: −900.000đ (0,9% vốn)

Chưa tính phí và thuế. Nhớ T+2: khoảng 2 ngày làm việc sau mới bán được, và khi giá giảm sàn hoặc mở cửa giảm sâu (gap), bạn có thể khớp thấp hơn 23.500đ.

Trường hợp vốn không đủ. Vốn 20 triệu, rủi ro 1% = 200.000đ, mua 25.000đ, stop 24.800đ (chỉ cách 200đ). Công thức cho 200.000 ÷ 200 = 1.000 cp = 25 triệu — vượt vốn. Khi đó mua tối đa bằng tiền mặt, chừa phần cho phí: 700 cp = 17,5 triệu. Rủi ro thực = 700 × 200 = 140.000đ (0,7% vốn) — vẫn an toàn. Nhưng hãy tự hỏi lại: stop chỉ cách 0,8% có thật sự nằm ngoài vùng nhiễu không?

Ví dụ 2 — Crypto (spot)

Vốn 1.000 USDT, rủi ro 1%. Mua BTC ở 60.000, stop loss ở 58.800.

Số tiền rủi ro = 1.000 × 1%: 10 USDT
Rủi ro mỗi BTC = 60.000 − 58.800: 1.200 USDT
Khối lượng = 10 ÷ 1.200: ≈ 0,00833 BTC
Làm tròn xuống theo bước của sàn: 0,0083 BTC
Giá trị lệnh = 0,0083 × 60.000: 498 USDT
Nếu chạm stop: 0,0083 × 1.200: −9,96 USDT (≈ 1% vốn)

Lệnh trị giá gần 50% vốn, nhưng rủi ro thực chỉ 1% vì đã có stop loss. Crypto chạy 24/7 — luôn gắn stop ngay khi vào lệnh.

Ví dụ 3 — Forex và vàng

Forex đo bằng pip (bước giá nhỏ nhất thường dùng, với EURUSD là 0,0001) và lot (1 lot chuẩn = 100.000 đơn vị tiền tệ cơ sở). Với EURUSD: 1 lot ≈ 10 USD mỗi pip, 0,01 lot ≈ 0,1 USD mỗi pip.

Vốn 1.000 USD, rủi ro 1%, stop loss cách giá vào 20 pip:

Số tiền rủi ro = 1.000 × 1%: 10 USD
Giá trị mỗi pip cần có = 10 ÷ 20: 0,5 USD/pip
Khối lượng = 0,5 ÷ 10 USD/pip của 1 lot: 0,05 lot
Nếu chạm stop: 0,05 lot × 10 × 20 pip: −10 USD (1% vốn)

Vàng (XAUUSD) — ở nhiều broker, 1 lot = 100 ounce, nên 0,01 lot = 1 ounce: giá vàng đi 1 USD thì 0,01 lot lời/lỗ 1 USD. Với cùng 10 USD rủi ro và stop cách giá vào 5 USD: mỗi 0,01 lot mất 5 USD nếu chạm stop → được 10 ÷ 5 = 2 phần → 0,02 lot. Quy cách hợp đồng và giá trị pip khác nhau theo broker và theo cặp tiền — luôn kiểm tra trên nền tảng trước khi đặt lệnh.

Đòn bẩy quá tay trông thế nào bằng số. Vẫn vốn 1.000 USD, stop 20 pip, nhưng thay vì 0,05 lot, bạn vào theo cảm giác:

Khối lượng	USD mỗi pip	Mất nếu chạm stop 20 pip	% vốn
0,05 lot	0,5	10 USD	1%
0,5 lot	5	100 USD	10%
1 lot	10	200 USD	20%

Với 1 lot, chỉ cần giá đi ngược 100 pip — chuyện có thể xảy ra trong một ngày biến động — là mất 1.000 USD, tức toàn bộ tài khoản. Broker cho phép đòn bẩy cao không có nghĩa là bạn nên dùng hết. Người mới nên luyện trên tài khoản demo và chưa dùng đòn bẩy cho tới khi tính khối lượng đã thành phản xạ.

Thử trả lời Cùng vốn 100 triệu, rủi ro 1%, nhưng lần này biểu đồ cho thấy stop loss hợp lý phải cách giá vào gấp đôi so với lần trước. Khối lượng và số tiền rủi ro thay đổi thế nào? Xem đáp án

Khối lượng giảm còn một nửa, còn số tiền rủi ro giữ nguyên 1.000.000đ. Ví dụ mua 25.000đ, stop 22.000đ (cách 3.000đ thay vì 1.500đ): 1.000.000 ÷ 3.000 ≈ 333 cp → làm tròn xuống 300 cp, mất 900.000đ nếu chạm stop. Stop xa thì chở ít thùng hơn — cầu vẫn chịu cùng một tải trọng.

Sai lầm hay gặp

Chọn khối lượng trước, rồi đặt stop cho vừa. Stop khi đó nằm ở chỗ “vừa túi tiền” chứ không phải chỗ lý do vào lệnh sai.
Làm tròn lên. 666 cp làm tròn thành 700 cp nghĩa là rủi ro 1,05 triệu thay vì 1 triệu. Lặp lại nhiều lần, quy tắc 1% bị bào mòn.
Dùng giá trị pip của EURUSD cho mọi thứ. Vàng, cặp có JPY, chỉ số… đều có giá trị pip khác. Sai đơn vị là sai cả lệnh.

Thực hành ngay

Máy tính trên trang này + tài khoản demo ≈ 20 phút

Mở máy tính khối lượng lệnh. Nhập lại cả ba ví dụ trong bài (cổ phiếu VN, BTC, EURUSD) và kiểm tra kết quả có khớp không.
Lấy điểm vào và stop loss bạn đã ghi ở bài thực hành 3.3. Tự tính khối lượng bằng tay theo công thức, rồi so với máy tính.
Đổi stop xa gấp đôi và tính lại. Xác nhận: khối lượng giảm một nửa, số tiền rủi ro giữ nguyên.
Trên tài khoản demo (app chứng khoán, sàn crypto có chế độ demo/testnet, hoặc MT4/MT5), đặt một lệnh với đúng khối lượng vừa tính và gắn stop loss ngay lúc đặt lệnh.
Viết vào kế hoạch giao dịch: “Mọi lệnh đều tính khối lượng theo công thức trước khi đặt. Không có stop thì không vào lệnh.”

Tóm tắt

Khối lượng lệnh = số tiền rủi ro ÷ khoảng cách từ giá vào đến stop loss — stop đặt theo biểu đồ trước, khối lượng tính sau, rồi làm tròn xuống và kiểm tra tiền mặt, phí. Cùng một công thức áp dụng cho cổ phiếu Việt Nam, crypto lẫn forex/vàng; khác nhau chỉ ở đơn vị, còn đòn bẩy quá tay có thể biến rủi ro 1% thành 20%. Bài tiếp theo mở đầu Chặng 4: setup giao dịch là gì.